گروه کوهنوردی کوهیاران پارس ـ شیراز

تصویر 2: موقعیت سپیدار در رشته کوههای زاگرس. منطقه کوهستانی جنوب شرق خط فرضی ترسیم شده بر روی نقشه، رشته کوه زاگرس مي باشد. موقعیت سپیدار به صورت یک کادر مستطیلی در آن نشان داده شده است (نقشه برگرفته شده از اطلس Encarta).

جنوب شرقي زاگرس چین خورده ساده گفته مي شود و در این نقشه در جنوب خط شکسته مشکی قرار دارد. موقعیت کوه سپیدار به صورت یک مستطیل قرمز رنگ در درون زاگرس فارس نشان داده شده است. برای گرفتن اطلاعات بیشتر از این نقشه می توانید به سایت سازمان زمین شناسی مراجعه کنید.

 3- جایگاه محلی کوه سپیدار:

          پیش از تشریح جایگاه محلی کوه سپیدار، به نقشه نشان داده شده در تصویر 4 دقت کنید.

تصویر 4: نقشه موقعیت منطقه ای که کوه سپیدار در آن واقع شده است. توضیح کامل این نقشه در متن زیر ارایه گردیده است (برگرفته شده از اطلس Encarta).

 در نقشه نشان داده شده در تصویر 4 منطقه ای که کوه سپیدار و کوههای همجوار آن قرار دارند، نشان داده شده است. منطقه مذکور به صورت یک کادر مستطیلی کوچک در نقشه ایران دیده می شود. در نقشه منطقه (نقشه پایین)، کادر مستطیلی سیاه رنگ نشان دهنده ناحیه ای است که کوه سپیدار و چند کوه همجوار آن در آن قرار دارند. مدل شبکه نامنظم مثلثی سطح زمین موسوم به TIN از ناحیه تحت پوشش این کادر تهیه گردیده است. بوسیله این مدل که در تصویر 5 آمده است توپوگرافی سطح زمین بهتر نشان داده می شود. نقاط با شماره های 1، 2 و 3 در تصوير 4 به ترتیب موقعیت شهر فیروز آباد، شهر میمند و روستای آب گل را نشان می دهند.

          تصویر 5 مدل TINسطح زمین  را نشان میدهد. در نقشه تصویر 4 کادرمستطیلی سیاه رنگ، محدوده ای که از آن مدل TIN تهیه گردیده را محصور کرده است.  

تصویر 5: مدل شبکه نامنظم مثلثی سطح زمین مربوط به ناحیه ای که کوه سپیدار در آن قرار دارد. نقشه پایه این مدل توپوگرافی رقومی با مقیاس 1:250000 از محصولات سازمان نقشه برداری کشور می باشد (شرح در متن زیر).

   در تصویر 5 کوه سپیدار با شماره 1، کوه سور با شماره 2، کوه نورا با شماره 3، کوه نمک با شماره 4، کوه بن محمد با شماره 5، دشت میمند با شماره 6، و دشت اکبر آباد با شماره 7 نشان داده شده  است. همانطور که مشاهده می گردد کوه سپیدار با خط الرأس نسبتاً طویل جدا کننده دو دشت میمند در جنوب و اکبر آباد در شمال می باشد. کوههای همسایه سپیدار به وضوح در مدل نشان داده شده اند. نقاط با شماره های 8 و 9 نمایانگر موقعیت به ترتیب شهر کوچک میمند و روستای آب گل می باشند. رودخانه قره آغاج با شماره 10 نشان داده شده است. این رودخانه با امتدادی شمال غربی – جنوب شرقی از دشت اکبر آباد عبور کرده و در نزدیکی انتهای جنوب شرقی کوه سپیدار (روستای تادوان) به دور دماغه کوه گردش کرده و با تغییر روند مسیر به سوی پهنه جنوبی سپیدار رهسپار می گردد. در جنوب روستای راهکان از قلمرو سپیدار دور شده و به سوی جنوب سفر خود را ادامه می دهد.  

4- تقسیم بندی کوه سپیدار در راستای طولی:

          گرچه امتداد سپیدار چندین بار دچار پیچ و تاب شده اما به طور کلی براي آن می توان 3 روند شمال غربی– جنوب شرقی، غربي -شرقی و دوباره شمال غربی-جنوب شرقی در نظر گرفت. بر اساس این تغییرات، سپیدار به 3 بخش کلی شمال غربی با روند شمال غربي– جنوب شرقی (بخش 1)، مرکزی با روند غربی– شرقی (بخش 2) و جنوب شرقی با روند شمال غربی– جنوب شرقی تقسیم می شود. مرز بخش های 1 و 2 کاملاً واضح و از نظر طبیعی دره ای طولی با امتداد تقريبي شمالي-جنوبي می باشد. اما مرز بخش های 2 و 3 تدریجی است و از نظر طبیعی عارضه ای خاص در محل آن تشکیل نشده و فقط بر اساس تغییر تدریجی امتداد کوه تعیین گردیده است.

تصویر 6: مدل TIN کوه سپیدار . بوسیله این مدل بخش های مختلف کوه نشان داده شده است. شرح تصویر در متن زیر آمده است.

          تصویر 6 نشان دهنده بخش های مختلف کوه سپیدار است. در این تصویر بخش های 1، 2 و 3 با شماره های به ترتیب 1، 2 و 3، نمایش داده شده اند. نقطه شماره 4 موقعیت شهر میمند را نشان می دهد. 

5- معرفی یک مسیر جهت دستیابی به ارتفاعات سپیدار:

          در این قسمت یک مسیر صعود عادی به خط الرأس بخش 2 (بخش مرکزی) تشریح خواهد شد. این مسیر برای گردشگرانی که قصد دارند از ارتفاعات سپیدار دیدن کنند، مسیر بسیار مناسبی محسوب می گردد. به تصویر 7 دقت شود:

تصویر 7: نقشه راهها مربوط به قسمتی از مرکز و جنوب استان فارس. راه شیراز به روستای آبگل (روستای هدف) به رنگ سبز نشان داده شده است. نقاط 1، 2، 3 و 4 به ترتیب نمایانگر شهر میمند، روستای پرزیتون، روستای گنک و روستای آبگل می باشند (برگرفته شده از اطلس راههای ایران). 

   برای ملاقات سپیدار زیبا هر کجای دنیا که هستید نخست حود را به شیراز برسانید. از شیراز به شهر کوچک میمند بروید. میمند در 120 کیلومتری جنوب شیراز واقع شده است. در جاده شیراز-فیروزآباد 23 کیلومتر مانده به فیروزآباد، جاده ای به سمت مشرق منشعب می شود که به شهر میمند منتهی می گردد. از میمند جاده ای به سمت شرق ادامه می یابد که ارتباط دهنده این شهر به بخش سیمکان جهرم می باشد. پس از رسیدن به میمند وارد این جاده شوید. در کیلومتر 5 این جاده دو راهی وجود دارد که راه سمت چپی آن (به سوی شمال) به روستایی به نام پرزیتون منتهی می گردد. روستای پرزیتون تقریباً در 7 کیلومتری دو راهی مذکور قرار دارد. بعد از پرزیتون (به سوی شمال) باز دو راهی دیگری وجود دارد که راه سمت چپ آن به روستای گنک و راه سمت راست به روستای آبگل وصل می گردد (تصویر 8). شما راه آبگل (تصویر 9) را انتخاب کنید چون این روستا مبدأ صعود از مسیر تعیین شده است. در تصویر 7 راه شیراز-آبگل با رنگ متمایز سبز نشان داده شده است. طول و عرض جغرافیایی روستای کوهپایه ای آبگل به صورت زیر می باشد:

N: 28^o , 53^' , 00"

E: 52^o , 53^' , 17.21"

تصویر 8: عکس از دو راهی دوم (دید به سوی شمال شرق). بر روی این عکس دو فلش به شماره های 1 و 2  ترسیم شده اند که به ترتیب نمایانگر راه گنک و آبگل می باشند.

تصویر 9: عکس از دورنمای روستای آبگل و جاده منتهی شده به آن (دید به سمت شرق). در این عکس روستای آبگل در پشت زمینه سمت راست مشاهده می گردد.

 پیش از تشریح جزئیات مسیر بهتر است جایگاه مسیر مورد نظر در کوه سپیدار توضیح داده شود. به تصاویر 10 و 11 دقت کنید.

تصویر 10: این تصویر همان تصویر 6 است که در آن یک کادر مستطيلي نشان داده شده است. کادر مذکور محدوده تصویر ماهواره ای نشان داده شده در تصویر 11 را نشان می دهد.

تصویر 11: تصویر ماهواره ای از کادر نشان داده شده در تصویر 10. نقاط 1 و 2 به ترتیب نمایانگر روستاهای آبگل و گنک می باشند (برگرفته شده از Google earth ).

  همانطور که مشاهده می کنید، روستای آبگل در پای جناح جنوبی بخش 2 (بخش مرکزی) سپیدار قرار دارد.

تصویر 12: مدل سه بعدی از تصویر ماهواره ای نشان داده شده در بالا. نقطه، نشان دهنده موقعیت روستای آبگل است. مسیر صعود و فرود به صورت خط چین قرمز نشان داده شده است. این مسیر بر اساس مورفولوژی کوه به 6 بخش تقسیم شده است.

  مسیر تعیین شده برای دستیابی به ارتفاعات سپیدار در جناح جنوبی بخش 2 (بخش مرکزی) این کوه قرار دارد. این مسیر از روستای آبگل شروع شده و به همین روستا ختم می گردد. همانطور که در تصویر 12 مشاهده می شود، جناح جنوبی بخش 2 یال ها و دره های متعددی برای صعود دارد. مسیر مورد نظر در محلي مناسب یعنی در دره و یال شمالی روستای آبگل انتخاب گردیده است. این مسیر بر اساس مورفولوژی (ريخت شناسي) به 6 قسمت تقسیم شده که در زیر به شرح با جزئیات هر یک پرداخته شده است.

5-1- قسمت اول:

          در آغاز مسیر با خروج از روستا به سمت شمال وارد یک تنگ کم عرض (حداكثر 3 متر) با عمق متوسط در حدود 20 تا 30 متر می شوید. این تنگ در همسایگی بلافصل شمالی روستا قرار دارد. جنس سنگهای دیواره تنگ، کنگلومرایی است و کف آن از قلوه های گرد شده آبرفتی پوشیده شده است. طول تنگ کم است و حتی می توانید آن را در مدت 15 دقیقه طی کنید. در تصویر 13 این تنگ و قسمت اول مسیر که از درون آن می گذرد با زوم بیشتر نشان داده شده اند. تصاویر 14، 15 و 16 به ترتیب ورودی تنگ، داخل تنگ و خروجی آن را نشان می دهند.

 تصویر 13: مدل سه بعدی از تصویر ماهواره ای منطقه. در این تصویر نقطه، نشانگر روستای آبگل و خط چین نازک سبز رنگ نمایانگر قسمت 1 مسیر که از درون تنگ می گذرد می باشد.

تصویر 14: عکس از ورودی تنگ ابتدایی مسیر (تنگ آبگل) با دید به سوی شمال. شماره 1 به ورودی تنگ اشاره دارد. این ورودی در مجاورت روستا است.

تصویر 15: عکس از داخل تنگ با نگاه به سوی شمال. شماره 1 به دیواره های تنگ اشاره دارد که از جنس کنگلومرا هستند. کف تنگ که فرد روی آن ايستاده از آبرفتهای رودخانه ای پوشیده شده است.

تصویر 16: عکس از خروجی تنگ با نگاه به سوی جنوب. فلش آبی رنگ نشان دهنده جهت ادامه حرکت می باشد. از اینجا به سمتی که فلش اشاره دارد، قسمت دوم مسیر آغاز می گردد. 

5-2- قسمت دوم:

          با خروج از تنگ آبگل شما وارد دره ای خواهید شد که در ابتدا کم عرض و سپس عریض می گردد. عامل ایجاد آن فرسایش حاصل از آبراهه فصلی می باشد. تنگ آبگل را هم این آبراهه ایجاد کرده است. در حقیقت آبراهه پس از جمع آوری آبهای سطحی از ارتفاعات سبب فرسایش سنگهای زیرین خود شده و ابتدا دره (قسمت دوم) و سپس تنگ (قسمت اول) را حفر کرده است. به زبان جغرافیای طبیعی شما با ادامه مسیر به سوی بالا رود (Upstream) حرکت خواهید کرد. دیواره های دو طرف دره از کنگلومرا ساخته شده اند و از نظر زمین شناسی از طبقات سنگی جدید زاگرس محسوب می گردند. در بعضی نقاط فرسایش، این طبقات کنگلومرایی را به شکل برج تراشیده است. کف دره از رسوبات قلوه ای آبرفتی پوشیده شده و درختان انجیر که با دستان زحمتکش کشاورزان آبگل کاشته شده اند، زینت بخش این دره می باشند. دره را در طول مدت حدود یک ساعت می توان به راحتی طی کرد. قسمت دوم مسیر با قدم گذاشتن بر روی یک یال که مشرف به قسمتهای بالایی دره می باشد، به پایان می رسد. در تصاویر 17، 18 و 19 مطالب بالا به خوبی نشان داده شده اند.

تصویر 17: قسمت دوم مسیر به صورت یک خط چین بسیار نازک سبز رنگ نمایش داده شده است. نقطه نمایانگر روستای آبگل می باشد.

تصویر 18: عکس از قسمتهای ابتدایی دره با نگاه به سوی شمال. جهت فلش، جهت حرکت در مسیر را نشان می دهد. شماره 1 به دیواره های دره که از جنس کنگلومرا می باشند، اشاره دارد. همانطور که در تصویر مشاهده مي گردد، دره در ابتدا کم عرض است. کف دره از رسوبات آبرفتی پوشيده شده است.

 تصویر 19: عکس از قسمتهای بالایی دره (پایانی قسمت دوم مسیر) با نگاه به سوی شمال. در این تصویر عریض شدن دره به خوبی نمایان است. دیواره های دره که گاه بدلیل عملکرد فرسایش به صورت برج درآمده اند (شماره 1) ازجنس کنگلومرا هستند. درختان انجیر در طول دره کاشته شده اند. جهت فلش نمایانگر سوی حرکت است.  

5-3- قسمت سوم:

          دره ای که قسمت دوم مسیر از میان آن می گذرد، به طرف شمال ادامه می یابد. شما می توانید از نزدیکترین یال به دره که به ارتفاعات متصل می گردد جهت صعود استفاده کنید. این یال می تواند همان یالی باشد که توسط نگارنده انتخاب گردیده است. یال کوچک و فرعی که به قله هرمی سفید رنگ فرعی (قله شماره 1) منتهی می گردد. بنابراین دیگر مسیر را به سمت بالای دره یعنی منشأ آن ادامه ندهید، بلکه با چرخشی به جانب مشرق در ابتدای یال قرار گرفته و از اینجا به بعد بر روی یال ادامه مسیر دهید (تصویر 21).

تصویر 20: قسمت سوم مسیر به صورت یک خط چین باریک و کم رنگ به رنگ قرمز نشان داده شده است. یال بودن این مسیر کاملاً مشخص است. نقطه، نشان دهنده قله مخروطی (قله 1) می باشد.

 یال مذکور امتداد شمالی-جنوبی دارد و از طبقات سنگی آهکی ساخته شده که در بسیاری از نقاط با خرده سنگ هاي حاصل از هوازدگی پوشیده شده است. این یال را به سمت شمال بر خلاف جهت شیب ادامه دهید (تصویر 22). با طی مسافتی که حدوداً 1 ساعت وقت می گیرد شما بر روی یک بخش مسطح از یال قرار خواهید گرفت (تصویر 23). با پشت سر گذراندن این بخش دوباره مسیر پر شیب می گردد (تصویر 24). این بخش پر شیب به منطقه ای مسطح در زیر قله 1 که محل خوبی برای شب مانی است منتهی می شود (تصویر 25).

تصویر 21: عکس از محل شروع قسمت 3 مسیر با نگاه به سوی شمال. حرف v به دره اشاره دارد. فلش جهت حرکت را در ابتدای قسمت سوم مسیر (یال) نشان می دهد. همانطور که مشاهده می گردد دره به سوی شمال باز هم ادامه پیدا می کند اما قسمت سوم مسیر از آن جدا شده است.

 تصویر 22: عکس از یال با نگاه به سوی شمال. خط چین قرمز مسیر را بر روی یال نشان می دهد. شماره 1 به منطقه مسطح در میانه یال اشاره می کند. همانطور که در تصویر نیز مشاهده می شود یال از طبقات آهکی ساخته شده است و روی آن در بسیاری از جاها بوسیله خرده سنگ هاي حاصل از هوازدگی پوشیده شده است.

تصویر 23: عکس از ادامه یال با نگاه به سوی شمال. منطقه مسطح جلوی عکس همان منطقه ای است که در تصویر 22 با شماره 1 به آن اشاره شده است. فلش جهت حرکت را نشان می دهد. شماره 2 به محل آغاز پرشیب شدن دوباره مسیر اشاره دارد.

تصویر 24: عکس از بخش آخر قسمت سوم مسیر با نگاه به سوی شمال. محلی که عکسبرداری شده همان نقطه شماره 2 در تصویر قبل است. مسیر با خط چین قرمز نشان داده شده و شماره 3 به منطقه نسبتاً مسطح انتهای قسمت سوم مسیر که برای شب مانی مناسب است اشاره می کند. قله 1 در سمت چپ مشاهده می گردد.

تصویر 25: عکس از بخش نسبتاً مسطح انتهای قسمت سوم مسیر با دید به سوی شمال. این بخش برای شب مانی مناسب است.

5-4- قسمت چهارم:

          بخش مسطح انتهایی قسمت سوم مسیر، ابتدای دستیابی به یال دیگری است که در ارتفاع بیشتری نسبت به یال اول قرار دارد. این یال مستقیماً به خط الرأس متصل است (تصویر 26) .

تصویر 26: قسمت چهارم مسیر به صورت یک خط چین قرمز نازک نشان داده شده است. قله 1 در کنار سمت چپ مسیر نشان داده شده است.

  برای قدم گذاشتن در قسمت چهارم مسیر ابتدا شیب کنار سمت راست یال را به صورت اریب طی کنید (تصویر27). با سوار شدن روی یال که از طبقات آهکی ساخته شده است، به سوی شمال بر خلاف جهت شیب حرکت کنید. در این یال چند افت خیز وجود دارد. برجستگی قله مانندی که در ابتدای مسیر دیده می شود سبب پیدایش اولین افت و خیز گردیده است (تصویر 27). با پشت سر گذاشتن این برجستگی مسیر نسبتاً کم شیب و مسطح می شود (تصویر 28). پس از این بخش کم شیب دوباره مسیر پرشیب گشته و به برجستگی قله مانند دیگری از جنس آهک سفید رنگ متصل می گردد. این برجستگی زیبا را با لذت صعود کنید (تصویر 29). پس از رسیدن به رأس این برجستگی مسیر با شیب عادی ادامه می یابد. این بخش را نیز طی کنید تا به خط الرأس برسید (تصویر 28). قسمت چهارم مسیر از نظر زمانی تقریباً 2 ساعت زمان می گیرد.

تصویر 27: عکس از ابتدای قسمت چهارم مسیر با نگاه به سوی شمال شرقی. بر روی این عکس مسیر اریب صعود تا نقطه اوج برجستگی قله مانند که با کلمه انگلیسی peak  نشان داده شده است، ترسیم گردیده است. قله مذکور کاملاً فرعی است و بر روی خط الرأس اصلی قرار ندارد.

تصویر 28: عکس از بخش مرتفع تر قسمت چهارم مسیر با نگاه یه سوی شمال. این عکس از قله فرعی نشان داده شده در تصویر قبل گرفته شده است. همانطور که مشاهده می گردد مسیر (که با خط منحنی قرمز نشان داده شده است)، در ابتدا مسطح و کم شیب است. در میانه، از برجستگی آهکی سفید رنگ (که با شماره 1 نشان داده شده) می گذرد و در بالای این برجستگی تا خط الرأس اصلی با شیب ملایم ادامه می یابد .

تصویر 29:  عکس نزدیک از توده برجسته سفید رنگ که در تصویر قبل با شماره 1 نشان داده شده است.

5-5- قسمت پنجم:

          با قدم گذاشتن بر روی خط الرأس طولانی سپیدار قسمت پنجم مسیر را آغاز کنید. از اینجا به سمت شرق بر روی این خط الرأس که مانند قسمت های قبل از سنگ آهک ساخته شده است، به مسیر خود ادامه دهید. حالا دیگر جناح شمالی و کوههای واقع در شمال سپیدار نیز قابل مشاهده اند.

تصویر 30: موقعیت قسمت پنجم مسیر در مدل سه بعدی بخش مرکزی سپیدار. این قسمت از مسیر به صورت خط چین قرمز بر روی خط الرأس نشان داده شده است.

  خط الرأس سپیدار مانند بسیاری از خط الرأس های دیگر در رشته کوه های زاگرس دارای پستی و بلندی های فراوان می باشد. قله ای با مختصات زیر و ارتفاع 3083 متر بالاتر از سطح دریا در میانه این قسمت از مسیر، بلندترین نقطه ای می باشد که شما در این کوهپیمایی بر روی آن قدم خواهید گذاشت (تصاویر  31 و 32).

N: 28^o , 56^' , 16.93"

E: 52^o , 54^' , 16.74"

   از روی قله با ادامه حرکت به سمت شرق دوباره ارتفاع خود را کم کنید و به حالت عادی خط الرأس برگردید. این بخش از خط الرأس پستی و بلندی های کوچک و محلی فراوان دارد (تصویر 33). پس از این بخش، خط الرأس از نظر ارتفاع ناگهان افت می کند و با دره ای که در هر دو جناح شمالی و جنوبی ادمه می یابد، قطع می شود (تصویر 34). با فرود از کناره غربی دره به کف آن خواهید رسید. در همین محل قسمت پنجم مسیر به پایان می رسد (تصویر 35). در مجموع این قسمت را در طول مدت زمان 2 تا 3 ساعت می توانید طی کنید.

تصویر 31: عکس دورنما از قله اصلی با نگاه به سوی شرق. این عکس از ابتدای قسمت پنجم مسیر، بر فراز خط الرأس، گرفته شده است. قله با واژه انگلیسی main peak بر روی عکس نشان داده شده و از سایر بخش های خط الرأس (جلوی عکس) به صورت برجسته قابل تشخیص می باشد. خط پیمایش با رنگ قرمز نشان داده شده است.

تصویر 32:  عکس از قله اصلی سپیدار

ادامه دارد......