گروه کوهنوردی کوهیاران پارس ـ شیراز

۶-2- چرخش ساختاری:

 در منتهی الیه شمالی، گسل سپیدار به یال شمالی تاقدیس از جنس آسماری- جهرم ختم می شود. حرکت راستگرد گسل در این یال به صورت چرخش لایه ها خود را نشان داده است. در اینجا یال شمال شرقی بخش 1 با امتداد شمال غربی-جنوب شرقی، با یک چرخش، به یال شمالی بخش 2 با امتداد شرقی-غربی تبدیل می گردد. این چرخش بدون شک تحت تأثیر گسل سپیدار در عمق بوقوع پیوسته است. 

 

تصوير 56: تصوير ماهواره اي كوه سپيدار. كادر مستطيلي شماره 1 محدوده تصوير 57 را نشان مي دهد. به موقعيت شهر ميمند توجه كنيد (برگرفته شده از Google earth).

تصوير 57: تصوير ماهواره اي از مرز ميان دو بخش 1 و2 كوه سپيدار كه همان زون گسلي سپيدار مي باشد. گسل سپيدار كه در قسمت قبل معرفي گرديد به طرف شمال ناپديد گشته و تأثيرات حركتي آن به صورت چرخش لايه ها نمود پيدا مي كند. اين چرخش در يال شمالي كوه سپيدار حدفاصل دو بخش 1 و2 اتفاق افتاده و در تصوير به صورت يك خط منحني آبي رنگ نشان داده شده است. زاويه شماره 1 به زاويه ديد عكس برداري كه اين چرخش را ثبت كرده، اشاره دارد.

 

ادامه مطلب

تصویر 33: عکس از ادامه خط الرأس (نگاه از روی قله به سوی شرق). مسیر به صورت خط قرمز منقطع نشان داده شده است. چرا که پستی و بلندی یا به عبارتی تورفتگی و برجستگی های فراوان در این قسمت از خط الرأس سبب مشخص نبودن مسیر به صورت کامل با این زاویه عکسبرداری گردیده است. نقطه 1 نشان دهنده نقطه ای با همین شماره (1) در تصویر بعد (34) می باشد.

 

تصویر 34: عکس از محل تقاطع خط الرأس و دره با نگاه به سوی شرق. بر روی این عکس جهت پیمایش به صورت فلش با رنگ قرمز نشان داده شده است. نقطه 1 محل همان نقطه 1 در تصویر قبل است. نقطه 2 محل نقطه ای با همین شماره در تصویر بعد است. این دره عمیق که خط الرأس را قطع کرده و ارتفاع آن را کاهش داده در میانه عکس با زاویه ای بسته مشخص است. حرف v با سه خط به این دره با امتداد شمالی-جنوبی اشاره دارد.

 

ادامه مطلب

به نام خدا 

سپیدار کوه پیچ و تاب دار

1- مقدمه:

          رشته کوه زاگرس با گستردگی طولی بیش از 1700 کیلومتر و عرض 300 تا 500 کیلومتر، سرزمین چین خورده ای است که در آن صدها چین بزرگ و کوچک سبب ایجاد کوههایی شده اند که علی رغم شباهتهای ساختاری با یکدیگر، ویزگیهای منحصر به فرد و خاص خود دارند. زاگرس فارس به عنوان بخش پهناوری از زاگرس، شامل کوههایی با ارتفاع 1000 تا 3000 متر، و خط الرأس های طویل و عرض هایی نسبتاً کم می باشد که تقریباً همه از نظر ساختاری تاقدیس و تعداد کمی نیز ناودیس بالا آمده هستند. فاصله بین کوهها عمدتاً دشتهای ناودیسی می باشد. تاقدیس ها و ناودیس های زاگرس فارس سیماهای ساختاری بسیار متنوعی دارند که هر یک دارای ارزش تحقیقاتی فراوان از دیدگاههای مختلف می باشند. یکی از کوههای مهم زاگرس فارس کوه سپیدار است که از نظر زمین شناسی، تاقدیسی با محور طویل می باشد و ویژگیهای ساختاری خود را دارد.

         در اين مقاله، سپیدار از دیدگاه ساختاری تشریح خواهد شد. برای علاقه مندانی که مایل به همراهی با این بحث می باشند، پیش از هر چیز، یک مسیر صعود عادی به خط الرأس این کوه طویل معرفی گردیده است. معرفی مسیر بیشتر به هدف باز شدن پای علاقه مندان به شناسایی و تحقیقات طبیعی در کوه سپیدار انجام شده است. بدون شک درک مطالب متنوع از سیمای طبیعی کوه سپیدار با دیدگاههای مختلف، مستلزم گشتن و دقت کردن و کوهپیمایی در مسیرهای متعدد و مختلف این کوه زیبا می باشد. گروه پژوهشی کوهیاران پارس پیشاپیش از همه علاقه مندان به دقت و بررسی در طبیعت زاگرس، جهت همکاری به گرمی استقبال می کند.

2- موقعیت جغرافیای:

          کوه سپیدار در مرکز استان فارس واقع شده است (تصویر 1). از نظر تقسیمات کشوری مرز طبیعی سه شهرستان شیراز، فیروزآباد و جهرم را تشکیل می دهد. با دقتی بیشتر و نگاهی نزدیکتر، دامنه های شمالی این کوه در بخش کوار شهرستان شیراز، دامنه های جنوبی در بخش میمند شهرستان فیروزآباد و انتهای جنوب شرقی آن در بخش خفر شهرستان جهرم واقع گردیده است. برای مشاهده قلمرو شهرستان های استان به نقشه تقسیمات کشوری ایران با مقیاس 1:2,500,000 تهیه شده توسط سازمان نقشه برداری کشور مراجعه شود.

          از نظر جغرافیای طبیعی، سپیدار در رشته کوه زاگرس قرار دارد (تصوير 2). با نگاه زمین شناسی ساختاری، سپیدار در زاگرس چین خورده ساده، زیر واحد زاگرس فارس واقع گردیده است. در تصویر 3 موقعیت سپیدار در واحد ساختاری زاگرس فارس نشان داده شده است.

تصویر 1: موقعیت سپیدار در استان فارس که به صورت یک کادر مستطیلی نشان داده شده است (نقشه برگرفته شده از اطلس Encarta).

ادامه مطلب

 گاوريشانكار

منبع : مطالب و تعدادي از تصاوير فوق به صورت انتخابي از مقاله گاوريشانكار از وبلاگ داستان كوه برگزيده شده است.

 

غار نمکدان قشـــــــــــم

تعریف گنبد نمکی

بطور کلی برجستگیهایی که توسط نمک به علت حرکات و بالا آمدن آن ایجاد می‌گردد، گنبد نمکیSaltdom ) ) نامیده می‌شود. بدیهی است اشکال خارجی تمامی گنبدهای نمکی یکسان و یک شکل نبوده و بستگی به سنگهای پوششی آن ، فشار درونی و میزان آن دارد. به عبارت دیگر گنبد نمکی عبارت است از ساختمان زمین ‌شناسی گنبدی شکلی که هسته آن از نمک تشکیل شده است. از نظر مکانیسم تغییر شکل، نمونه تغییر شکل پلاستیکی است. حرکت اینگونه مواد پلاستیکی سبب ایجاد چین‌های دیاپیری می‌شود و به همین جهت از نظر زمین شناسی ساختمانی نیز قابل مطالعه و بررسی است.

روش تشکیل گنبد نمکی ( گرفته شده از سایت گروه چک )

اجزای گنبدهای نمکی

هر گنبد نمکی شامل یک هسته مرکزی که از نمک تشکیل شده است و بخشی که اطراف هسته مرکزی را احاطه می‌کند و از سنگهای رسوبی محلی تشکیل شده است، می‌باشد. معمولا از رسوبات نمکی هسته مرکزی جوانتر است. در بیشتر گنبدهای نمکی ، سطح فوقانی بوسیله طبقات رسوبی پوشیده شده و تشکیل پوششی را می‌دهد که به آن پوش سنگ می‌گویند. در بعضی از گنبدهای نمکی ، ضخامت پوش سنگ به چند صد متر می‌رسد و بعضی از گنبدهای نمکی نیز فاقد پوش سنگ است. مثلا گنبد نمکی قم که در شمال ارتفاعات زنگار منطقه قم قرار دارد، فاقد پوش‌سنگ است. پوش سنگها معمولا از سنگهای آهکی ، ژیپس و انیدریت تشکیل می‌شود. در بعضی موارد پوش سنگ حاوی ذخایری از مواد گوگردی است.

ادامه مطلب

قله	ارتفاع (متر)	منطقه / رشته کوه
دماوند	5671	البرز مرکزي
خلنو	4375	البرز مرکزي
آزاد کوه	4375	البرز مرکزي
ناظر	4350	البرز مرکزي
پالون گردن	4250	البرز مرکزي
کلون بستک	4200	البرز مرکزي
سرکچال	4150	البرز مرکزي
وروشت	4100	البرز مرکزي
خرسنگ	4100	البرز مرکزي
توچال	3960	البرز مرکزي
مهرچال	3920	البرز مرکزي
آتشکوه	3850	البرز مرکزي
شاه نشين	3850	البرز مرکزي
سيالان	4250	البرز غربي
شاه البرز	4200	البرز غربي
خشچال	4180	البرز غربي
ناز	4100	البرز غربي
کهار	4050	البرز غربي
علم کوه	4850	منطقه تخت سليمان
خرسان شمالي	4680	منطقه تخت سليمان
خرسان جنوبي	4659	منطقه تخت سليمان
تخت سليمان	4659	منطقه تخت سليمان
سياه سنگ	4604	منطقه تخت سليمان
هفت خوان	4537	منطقه تخت سليمان
چالون	4516	منطقه تخت سليمان
سياه گوک جنوبي	4500	منطقه تخت سليمان
سياه گوک شمالي	4445	منطقه تخت سليمان
سياه کمان	4472	منطقه تخت سليمان
شانه کوه	4465	منطقه تخت سليمان
کالاهو	4412	منطقه تخت سليمان
گردونکوه	4402	منطقه تخت سليمان
ميان سه چال	4348	منطقه تخت سليمان
لشگرک	4256	منطقه تخت سليمان
زرين کوه	4200	منطقه تخت سليمان
آلانه سر	4050	منطقه تخت سليمان
کرما کوه	4020	منطقه تخت سليمان
پسند کوه	4000	منطقه تخت سليمان
سياه ليز	3975	منطقه تخت سليمان
سبلان	4811	آذربايجان
يخچال	3580	زاگرس - الوند همدان
اَردک و مَردک	3486	زاگرس - الوند همدان
دائم برف	3450	زاگرس - الوند همدان
الوند	3428	زاگرس - الوند همدان
کلاغ لانه	3410	زاگرس - الوند همدان
قزل ارسلان	3250	زاگرس - الوند همدان
چهار قله	3184	زاگرس - الوند همدان
کلاه قاضي	3125	زاگرس - الوند همدان
آلمابلاغ	2997	زاگرس - الوند همدان
کرکس	2995	زاگرس - الوند همدان

 

منبع: کوههای ایران

آنچنان که در تعاریف آمده است  پارک ملی که نمایانگر نمونه های برجسته از مظاهر طبیعی می باشد به منظور حفظ همیشگی و طبیعی آن و همچنین ایجاد محیط مناسب برای تکثیر و پرورش جانوران وحشی و رشد رستنی ها در شرایط کاملا طبیعی تحت حفاظت قرار می گیرد. در پارک های ملی  تیراندازی – شکار – صید – قطع درختان و بوته کنی – تجاوز به  و تخریب محیط زیست – ساخت و ساز – بهره برداری از معادن واقع در این منطقه ممنوع می باشد، و عبور از آن نیازمند کسب مجوز از سازمان محیط زیست است.

پارک ملی بمو در بیست کیلومتری  شمال گران شهر شیراز در مجاورت جاده شیراز – مرودشت واقع شده است.این جاده پارک را به دو قسمت شرقی و غربی  تقسیم کرده است ، با احداث شهر صدرا در محدوده غربی این پارک عملا حفاظت از این قسمت نا ممکن گردید.

امروز وسعت پارک در حدود چهل و هشت هزار هکتار است که به  بیش از نصف از سال تاسیس آن کاهش یافته است. این روزها  بعضی از سازمانهای دولتی تمایل به تصرف قسمتی از اراضی پارک را دارند.

پارک بمو یکی از شانزده پارک ملی ایران و دو پارک ملی استان فارس می باشد.

در این پارک نوزده گونه خزنده – سی و سه گونه پستاندار – نود و یک گونه پرنده – سه گونه دوزیست – و سیصد و پنجاه گونه گیاه شناسایی شده اند.

یکی از بهترین زستگاه ها برای پلنگ  محدوده حفاظت شده این پارک ملی است ، اگر چه ارایه آمار دقیق تعداد این گونه پستاندار گوشتخوار در این پارک مشکل است ولی حدس زده می شود که دارای پانزده قلاده پلنگ باشد.

همچنین این پارک زیستگاه مناسبی برای قوچ و میش - بز و پازن – آهو – شاه روباه – کفتار و گرگ

می باشد.

امروز این پارک یکی از قطبهای تحقیقاتی در مورد بسیاری از گونه های جانوری و گیاهی می باشد و در صورت مدیریت صحیح و زون بندی منطقه آمادگی آنرا دارد تا به یکی از مراکز توریستی ایران تبدیل شود، اما متاسفانه به دلیل عدم حمایت های قانونی از محیط زیست و محیط بانان – وجود مدیریت یک بعدی و توسعه نگر در کشور و عدم توجه افراد جامعه به این گونه مناطق ، هر روز شاهد تحدید و تخریب این مناطق و حیات وحش موجود در کشورمی باشیم.

حيات وحش

خرس‌هاي قهوه أي بزرگ ، كبك دري ، عقاب ، كركس ، هما ، پلنگ ، گرگ ، گربه وحشي به ويژه گونه سياه گوش ، سمور ، راسو ، سنجاب ايراني ، شاهين ، بحري ، كبك ، ، سنگ چشم ، كمركوهي ، چكاوك ( انواع كيسه دهان ) ، بز و پازن از گونه‌های مختلف جانوران دنا هستند. كل ، قوچ و ميش نيز در منطقه حفاظت شده دنا در حال ازدياد نسل هستند.

نظام اسكان و اقتصاد زراعي و روستايي منطقه دنا

بافت اقتصادي منطقه دنا از فعاليتهاي كشاورزي ، باغداري ،‌دامداري و تا اندازه أي صنايع دستي تنيده شده است . ساكنان منطقه در چند ناحيه شهري عمده مانند ياسوج ، مركز استان دهدشت و باشت و دوگنبدان (گچساران) و در روستاهاي منطقه پادنا پراكنده شده اند. عشاير كوچ نشين و ايل‌نشينان ، بافت غيرروستايي سكنه را تشكيل مي‌دهند. ايل قشقايي به عنوان دومين واحد كوچ‌نشين ايران بعد از بختياري و مهمترين ايل فارس ، ييلاق خود را در دامنه‌هاي دنا ميگذراند كه عمدتاً طوايف فارسيمدان و كشكولي كوچك در نواحي شمالي و شرقي دنا تابستان گذراني مي کنند. طوايف كهكيلويه در ايلات مهم آن آقاجري و قره جري كه آميزه أي از عناصر ترك و فارس هستند ، ايل عرب نژاد باوي ( بابوئي ) در منطقة باشت و ايل لر جاكي از دوره قاجار در غرب استان مستقر شده اند. ايل بوير احمدي شامل بويراحمد سردسير ( عليا و سفلي ) و بويراحمد گرمسيري تقسيم مي‌شود و بافت قوي منطقه را به سود لرها غالب كرده است. الوار ممنی نيز از شاخه‌هاي مهم سكنه قومي استان هستند. منشاء لرهاي استان را مورخان از لرستان و خانوار فضلاوي كرد از سوريه دانسته‌اند. در كوهمره نيز طوايف كوه نشين ساكنند كه بر مبناي شواهد مردم شناسي و تاريخي از بقاياي كردان پارس و اكراد شاپور در عهد ساساني هستند كه ايل سرخي ( يا قبيله مسعوديان ) از عمده‌‌ترين شاخه‌هاي آن محسوب مي‌شود.

ادامه مطلب

دره‌ها و يال‌ها

از معروفترين دره‌هاي دنا ، دره بزكش در مسير صعود به حوض دال مركزي است. دره‌هاي پوتك ، آبزار ، سرخ مرادي ، برف انبار در جناح جنوبي ودره‌هاي پي دني ، قاش مستان ، کيخسرو، سيبی ، پس دنا ، آبشار در جناح شمالي قرار دارند. يال شنکی ، يال توفال ، يال چال زرد در جناح جنوبي و يالهاي بن شاهي ، برد سفيد ، گورآب در جناح شمالي دنا واقع هستند.

 

گردنه‌ها و تنگ‌ها

 

معروفترين گردنه ها در جبهة شمالغربي گردنه ميمند با ارتفاع2560 متر و در جبهه جنوبي گردنه بيژن بزرگ با 3200 متر ارتفاع وجود دارند كه هر دو اين مسيرها داراي جاده ماشين رو هستند و گردنه بيژن مرتفع‌ترين گردنه ماشين رو در كشور مي‌باشد. گردنه پازني زير قله كل پازني ، گردنه غربي پوتك زير قله قلات بزي ، گردنه شرقي پوتك ، گردنه كل خرمن ، گردنه برف كرمو ، گردنه برباز ، قاش سرخ ، گردنه تاپو و گردنه راه و ... در جناح جنوبي دنا واقع هستند. در جناح شمالي گردنه‌هاي تت ،اتابکی ، رزک ، آب اسپيد ، کيخسرو ، قاش مستان ، گردنه تل گردل ، لاي نخود و ... قرار دارند. تنگه هاي شنيليدون ، شاه قاسم ، چات و شله ، قدويس ، زولدون ، باوي ، بوليو ، ناري ، كه گل ، نمك ، نول ، توبادي و چشمه كبوتري در جناح جنوبي و تنگه‌هاي حيدري ، اتابکی ، معجزه گاه در جناح غربی ، لاي نخود ، خرسان كوچك ، رود قر ، آب اسپيد ، خاريدان ، كالادون ، مورگل ، قاش مستان ، كمرقبله ، كيخسرو ، كرسمي ، گردوئي ، سرباز ، نول شمالي و تاپو در جناح شمالي قرار دارند. يخچالهاي و چشمه های دنا به نامهاي قاش مستان ، بزكش ، زندان ، پي‌دني ، كالادون ، آب اسپيد ، كرسمي ، كيخسرو ، پازن پير در همه سال برف آبهاي خود را كريمانه به دشتهاي پادنا و بويراحمد سرازير مي‌كنند. چشمه‌هاي معروف دنا با نامهاي چكنم ، چشمه ميشي گاودانه ، كهگل ، گنجه ای و نقل ، اتابكي و معجزه‌گاه و نيز برد چشمه هستند. رودخانه‌ عمده دنا در جناح شمالي در منطقه پادنا ،بنام ماربر است كه از شرق به غرب جاري است . و با گذشتن از روستا و تنگ خرسان با نام خرسان شناخته مي‌شود و بعد در جنوب دنا به رودخانه بشار مي‌پيوندد در محل تلاقی اين دو رود روستايي بنام دو راه وجود دارد ، رود خرسان در جناح جنوبي دنا از شرق به غرب جاري است. از سرشاخه‌هاي رود كارون است . رودخانه‌هاي فرعی دنا شامل رودقر ، رودخانه نول شمالي و رودخانه تنگ کلو ، رودخانه دی رستم ، رودخانه گنجه ای ،رودخانه تنگ کبوتری نهرهاي بي‌شماري هستند كه از يخچالهاي دنا در دره‌ها و تنگه‌ها جاري هستند

 

پتانسيل‌هاي اكوتوريسم

 

استپيهاي دنا به علت ارتفاع زياد كوه ، متنوع هستند. يخچالهاي دائمي مانند قاش مستان ، بزكش ، زندان ، پي دني ، كالا دون ، آب اسپيد ، كرسمي ، كيخسرو و پازن پير در همه روزهاي سال، منبع اصلي آب منطقه پادنا و بويراحمد هستند كه وجود آنان موجب شده است كه به غناي آبهاي زيرزميني دنا افزوده گردد و دنا را به عنوان سه شاخه آبخيز و آبريز دهها رود بزرگ و كوچك نمايد كه از جمله مي‌توان به رود ‘كر در شمالغرب استان فارس و رود ماربر در جنوب استان اصفهان و رود بشار در شرق استان كهكيلويه و بويراحمد اشاره نمود. مضافاً وجود چشمه‌هاي فراوان در ارتفاعات مختلف دنا مخصوصاً در پائين دست و بويژه در جبهه شمالي منطقه دنا موجب رونق اقتصادي بوميان را فراهم آورده است. ازمهمترين جاذبه‌هاي دنا تنگ شبيلدون در جبهه ‌غربي چشمه سي‌چاني در جنوب آن ، چشمه چكنم در مسير تنگه بيژن چشمه نمك ، و چشمة اتابكي و معجزه‌گاه در جناح شمالغربی كوه و نيز برد چشمه و دهها چشمه بزرگ و كوچك هستند. و وجود اين آبها در دشتها و تپه ماهورهاي پائين دست موجب شده است كه كوهپايه‌ها و دشتهاي كوچك و بزرگ جبهه شمالي در منطقه أي كه با نام " پادنا " معروف است. داراي محصولات باغي فراواني گردد كه سيب درختي منطقه پادنا يكي از محصولات كم‌نظير منطقه زاگرس مي‌باشد و در دنيا از نظر مرغوبيت و كيفيت معروف مي‌باشد. شايان ذكر است ضمن استفاده اقتصادي در بخش كشاورزي ، دامداري و باغداري از آبهاي رشته كوه دنا در استان فارس ، همين موهبت باعث شده است تا چندين استان ديگر در جنوب و جنوبغربي كشور از آبهاي جاري منطقه دنا جهت ارتزاق در بخشهاي ياد شده فوق در راستاي رونق اقتصادي خويش استفاده نمايند. غارها ، كه از ويژگيهاي طبيعي و زمين شناختي منحصر بفردي برخوردارند از داشته‌هاي مهم دنا محسوب مي‌شوند. غار كيخسرو در جنوب غربي روستاي خفر و غار يخ در ارتفاع 3850 متري در تنگ كيخسرو معروفترين غارهاي دنا هستند. غار يخ داراي آبشارهاي بسيار زيباي يخي و ستونهاي يخ با قطر 15 متر جاذبه‌هاي بي‌مانندي در صنعت گردشگري طبيعت هستند. غار دنگزلو در جنوب غربي روستاي دنگزلو و در بخش شرقي منطقه و قلل دنا قرار دارد. اين غار داراي تالارهاي بزرگ و هفت تالاب است كه بايد با قايق از آنها عبور كرد و يكي از منابع مهم آبي منطقه پادنا محسوب مي‌شود. منطقه پادنا در شمال رشته كوه دنا داراي بافتي روستايي و عشايري است محل ييلاق طايفه فارسيمدان از ايل بزرگ قشقايي مي‌باشد و در جبهه جنوبي رشته كوه دنا روستاهاي فراواني وجود دارد كه از جمله مي‌توان روستاهاي خونگاه ( در كنار شهر قديم دينار ) ، دشت رز ، بن زرد بالا ،‌ بن زرد پايين ، چنار ، بادنگون سفلي ، بادنگون عليا ، پاتاوه ، آبزار ، سمرون ، سرآسياب ، كري ، توت نده ، دارشاهي ، آبگرمك ، كخدان ، ده برآفتاب ، گنجه أي ، مادوان ،‌مهريان را نام برد كه تا شهر ياسوج ( مركز استان ) و در امتداد رشته كوه دنا و ياسوج و روخانة بشار پراكنده مي‌باشند. در جبهه جنوبي دنابعد از ياسوج ،شهر سي سخت بزرگترين شهر و مرکز شهرستان تازه تأسيس « دنا» می باشد. سی سخت مبدا بسياري از مسيرهاي صعود به قلل دنا است. در جبهه شمالي دنا ، منطقه پادنا عليا و سفلي با روستاهاي آب ملخ ، سيور ، ماندگان ، خينه ، خفر نورآباد شيبانی ، دوراهان ، بيده ، دشت بال ، دورگان بالا ، دورگان پايين ، تل محمد ، كهنگان، دنگزلو ، نقل قرار دارند و از شرق به روستای دركزد در استان فارس و دهستان کاکان در شرق استان كهكيلويه و بويراحمد ختم مي‌گردد.

 

قلل دنا

 

وجود 47 قله با بيش از 4000 متر ارتفاع از سطح دريا ، دنا را به بي‌مانند ترين پديده مرتفع رشته كوه زاگرس تبديل كرده است. از جبهه شمال غربي بلندترين قله‌ها به اين ترتيب هستند اولين قله از شمالغرب ، كل قدويس 4341 ، كل شيدا ،‌كل بلبل 4319 ، چال وهلي 4162 ، آب سپاه 4110 ، چال وهلي 4162 آب سپاه 4110 ، ايستگاه 4085 ، قلات بزي4210 ، خرسان غربی 4118 ، خرسان شرقی 4135 ، کل فرهاد 4040 ، کل آب اسپيد 4160 ، کل آب ارزنی 4170 ، حوض دال شمالی 4105 ،کل اسخانی 4185 ، لوکوره 4265 ، پوتک 4290 ، کل گردنه 4230 ، مورگل شمالی در ارتفاع 4050 ، تل گردل 4265 ، پازنک 4230 ، مورگل 4425 ، قاش مستان (بيژن 3 )4435 ، کمر قبله 4120 ، بن رود 4330 ، قزل قله 4378 ، سه قپ آسمانی ( بيژن 2) 4350 ، ماش ( بيژن 1 ) 4340 ، کپيری 4215 ، کرسمی غربی 4245 ، کرسمی شرقی 4250 ، حـرا 4260 ، حوض دال مرکزی 4365 ، سی چانی 4195 ، بردآتش 4090 ، برف کرمو 4111 ، نمک 4061 ، کل خرمن 4180 ، نول شمالی 4135 ، نول جنوبی 4108 ، قاش سرخ 4108 ، تاپو 4090 ، رمبسه 4170 ، وپازن پير 4302 ، بلندترين قله دنا قاش مستان معروفترين و پر صعودترين قله ، حوض دال مرکزی هستند .از ميان قله های کمتر از 4000 متر ، قلم 3650 ، فلات پازن پير 3645 ، کله قندی 3900 ، کل برف کاغذی 3900 ، حجال 3463 ، زنگويی 3155 ، کيخسرو 3960 متر ، کل نقره ای 3750 ، گوروهل 3660 ، تل کل سپيد 3900 ، رخ تنگ رزک 3400 ، کوه وهلی 3120 ، کوه سياه 3880 و و کله قندی 3900 از بقيه شناخته تر هستند .

منبع : http://www.dena2002.com 

ادامه دارد ...

دنا؛ كوهستاني‌ترين شهرستان ايران با قله‌ها، چشمه‌ها و باغ‌هاي بسيار

كوه‌هاي بلند زيباترين، تماشايي‌ترين و باهيبت‌ترين تجلي دستگاه آفرينش به‌شمار مي‌روند؛ كوه دنا و شهرستان دنا به‌دليل ارزش‌هاي متعدد، كوهستاني بودن و وجود عشاير زياد در دامنه‌هاي آن، اهميت ويژه‌اي براي مردم استان و كشور دارد. «سي سخت» در دامنه های دنا در 36 كيلومتري مركز استان مانند نگيني سبز بر دامنه‌ي این رشته كوه است كه آب و هواي بسيار مطبوع و معتدل كوهستاني دارد و در ميان كوه‌هاي سر به فلك كشيده، چشمه‌ها، آبشارها، باغ‌هاي انگور و گردو و سيب دارد. شهرستان دنا 63 آبادي دارد كه 51 آبادي در قسمت جنوبي و 12 آبادي در قسمت شمالي آن واقع شده‌اند.

رشته كوه دنا كه در شهرستان دنا است، با ارتفاع چهارهزار و 448 متر، 28 قله‌ي شناسايي‌شده با ارتفاع بالاي چهارهزار متر دارد كه از جمله‌ي آن‌ها به «فاش مستان» يا «بيژن سه» با ارتفاع چهارهزار و 435 متر، «مورگل» با ارتفاع چهارهزار و 425 متر، «قزل قله» با چهارهزار و 378 متر و «برج آسماني» يا «بيژن دو» با ارتفاع چهارهزار و 350 متر مي‌توان اشاره كرد كه به ترتيب بلندترين قله‌هاي اين رشته كوه به‌شمار مي‌آيند. به‌عنوان كم‌ارتفاع‌ترين قله‌ي اين كوه نيز از «گل فرهاد» با ارتفاع چهارهزار و 40 متر مي‌توان نام برد.

شهر باستاني دينار از آثار به‌جا مانده از دوره‌ي ساساني در اين شهرستان است؛ اين شهر باستاني منطقه‌اي بسيار وسيع در زير ديواره‌ي جنوب غربي در بويراحمد سفلي است كه اكنون به‌شكل مخروبه درآمده است و اهالي روستاهاي اطراف آن از ساروج‌ها و سنگ‌هاي آن براي ساختمان استفاده مي‌كنند. از نظر تنوع زيستي، اين شهرستان در نوع خود در كشور و حتا در جهان بي‌نظير است كه از تعداد تيره‌هاي شناسايي‌شده در اين شهرستان حدود 90 تيره از 150 تيره گياهي كشور 360 تيره گياهي جهان هستند؛ اين در حالي است كه كوه دنا به تنهايي حدود 60 درصد تيره‌هاي گياهي كشور و 25 درصد تعداد گل تيره‌هاي گياهي جهان را دارد.

از جمله‌ي درختان جنگلي اين منطقه از بلوط، ارزن، بادام وحشي، گلابي وحشي، بيد و پوشش علفي و بوته‌يي شامل گون، علف پشمكي، جو وحشي، پياز كوهي و ريحان كوهي مي‌توان نام برد.

حيات وحش اين منطقه نيز در گذشته غني بوده و تنوع وحوش در كليه‌ي مناطق دنا كاملا مشهود بوده است.

در چند سال گذشته به‌دليل افزايش جمعيت، سلاح‌هاي غيرمجاز، توسعه‌ي راه‌ها و شكار و صيد بي‌رويه، جمعيت وحوش در اين منطقه تا حد زيادي كاهش يافته است.

كوه دنا سه غار دنگزلو، نول، غار يخ و چشمه‌هاي زيادي دارد كه از جمله‌ي آن‌ها به چشمه‌ي ميشي، شرنيك و اسپيد به‌عنوان مهم‌ترين چشمه‌هاي آن مي‌توان اشاره كرد. هم‌چنين انگور، سيب، گردو و عسل از سوغاتي‌هاي اصلي اين شهرستان به‌شمار مي‌آيند

 

پوشش گیاهی رشته کوه دنا

در دامنه‌هاي جنوبي و غربي تا ارتفاع 2500 متر جنگل بلوط با تركيبي از گونه‌هاي جنگلي ديگر مانند بنه ، كيكم ، ارژن ، زالزالک ، شن و انواع بادام كوهي در ارتفاع‌هاي مختلف ، همه جا را پوشانده است . از ارتفاع 2500 متر به بالا ، درختچه‌هاي ارژن ، شن ، گونه‌هاي گون و درختان سرو كوهي ( وهل ) روئيده‌اند. از ارتفاع 3500 تا قله‌ها تنها گياهان كوچك و انواعي از گون مي‌رويند. در دامنه‌هاي شمالي جنگل وجود ندارد ولي درختهاي پراكنده ارس ( سرو كوهي ) مراتع و چمنزارها پوشش اصلي گياهان را تشكيل مي دهند. اكوسيستم مرتفع كوهستان دنا موقعيتي را بوجود آورده است كه در ارتفاعات مختلف با انواع گياهان مختص آن ارتفاعات روبرو شويم و همين ويژگي موجب شده است تا از غنا و تنوع گياهان سرشاري برخوردار شويم كه داراي خواص دارويي و نيز غذايي مي‌باشند و بنابراين در طول ماههاي بهار و تابستان و پائيز و در ارتفاعات متغير شاهد انواع گلهاي زيباي منطقه زاگرس مرکزی و جنوبي مي باشيم و از جمله انواع گلهاي زيبا لاله ، ثعلب ، پامچال ، حسرت ،‌مينا و … در فصول خاص رويش خويش و در تمامي منطقه دنا پراكنده مي‌باشند. لذا باتوجه به غناي گياهي دنا ، سخن در اين بخش بسيار زياد است كه در فرصت مناسب به بخشي از آن اشاره مي‌كنيم.

مسيرهاي صعود

 

دنا ، بهشت كوهنوردان است . كه وجود 47 قله فراتر از چهار هزار متر آنرا به صورت مكاني جهت رويكرد كوهنوردان به آن نموده است. آنها مي‌توانند از هر دو جناح جنوبي و شمالي به قله‌هاي اين بهشت بي‌مانند صعود كنند. چون جناح جنوبي را در بيشتر قسمت ها ديواره‌هاي عبورناپذير در برگرفته جناح شمالي براي صعود مناسب‌تر است . با اين حال مسير صعود به حوض دال مركزي و قاش مستان در جبهة مركزي دنا از جناح جنوبي نيز ممكن است . براي رسيدن به حوضه دال بايد از مسير سي‌سخت تا گردنه بيژن از مجراي دره‌سي چاني بگذريم و به جان پناه پي‌دني كه به فاصلة 3 ساعت زير قله قرار دارد برسيم. مسير ديگري نيز كه باز از شهر سي‌سخت شروع مي‌شود در قسمت شمال غربي سي‌سخت به دره بزكش و از آنجا به جان پناه پي‌دني مي‌رسد. از هر دو مسير ( هركدام ) به فاصلة يك روز رفت و برگشت از مبدأ صعود قله را در دسترس قرار مي‌دهند. در جناح مركزي دنا ، قله مورگل نيز از محور روستاي كرمي در كنار جاده ياسوج ، ميمند مي‌توان در مسير رودخانه كره تا نومون اول رسيد و از مسير تنگ زولدون از ديواره زير قله صعود كرد و ابتداء به قله کل گردل رسيد و سپس به سمت شرق و از روي خط الرأس‌ اصلي حركت نمود و به قله مورگل (دومين قله دنا) به ارتفاع 4425 متر رسيد. از ديگر قله‌هايي كه در جبهة مركزي قرار دارند و از جنوب و از مبدأ سي‌سخت مي‌توان به آنها صعود كرد سي‌چاني و برد آتش هستند كه از دو مسير گردنه بيژن و دره‌سي چاني قابل دسترسي اند كه در مدت يك روز مي توان به آنها صعود كرد. در جناح شرقي دنا ( شرق گردنه بيژن ) قله‌هاي برف كرمو ، نمك ، كل خرمن يا كل دروازه ، نول از مسير گردنه بيژن قابل صعود هستند. مسير مشترك ديگري نيز در تنگ كه‌گل وجود دارد كه به جز قله قلم ، از مسير مجراي تنگ نول ، دسترسي به قله‌هاي كل خرمن ، نول جنوبي ، قاش سرخ ، تاپو ، رمبسه و پازن پير را ممكن مي‌كند. براي صعود به پازن پير كه بلندترين قله جناح شرقي دناست مي‌توان از مسير تنگ كبوتري در جادة‌ ياسوج ـ‌دهستان كاكان نيز گذشت و از مجراي تنگ خرسي از جناح شرقي قله صعود كرد و به قله رسيد. البته مسير اصلي و عمومي صعود به اين قله از مبدأ چشمه آب نهر واقع در جاده ياسوج به كاكان مي باشد.که ابتدا از کوههای چال کلاغ و سپس از گردنه خطير سوخته می گذريم و سپس به منطقه گاودانه در پايه اصلی صعود به کوه دنا می رسيم. در جناح جنوبي دنا براي صعود به قله‌هاي جبهة غربي مي‌توان از مبدأ روستاي دشت رز به قله‌هاي چال و هلي و كل قدويس دسترسي پيدا كرد كه از مجراي تنگ قدويس و تنگ چات و شله بايد گذشت . كه با نظر به صخره أي بودن اين مسير مي‌بايست كه توسط راهنمايان زبده و با وسائل فني كوهنوردي اين صعود را آغاز نمود. همينطور مي‌توان از غربي ترين جبهه از مسير تنگ شنبليدون از ميان دره های ديواره اي صعود كرد كه از زير قسمت‌ شمالي قله كل شوربه دشت ميشک شور به ارتفاع 3885 متر ، مي‌گذرد و با مسيرهاي جناح شمالي كه از تنگ حيدري و سپس از آب ملخ می آيد برخورد كرده و به قلل كل شوربه دشت ميشک شور به ارتفاع و چات سبز و كل پازني و كل قدويس مي‌رسد.

منبع : http://www.dena2002.com  و   http://denalor.blogfa.com/

 

ادامه دارد .......

غار کتل خور

مصطفی سلاحی

موقعیت :

غار کتل خور در استان زنجان و در 155 کیلومتری جنوب آن و 173 کیلومتری شمال همدان و 70 کیلومتری شرق بیجار و پنج کیلومتری (روستا – شهر) گرماب قرار گرفته است.

معرفی :

در گویش فارسی کتل بمعنی کوه کم ارتفاع و خور کوتاه شده خورشید است، پس "کتل خور" یعنی کوه خورشید و نام غار بر گرفته شده از نام این کوه است که درون آن زایش یافته است. این نام با معنا با توجه به وجود چند گور نزدیک دهانه و یافت شدن تعدادی سفال شکسته در درون غار، چند احتمال را در مورد گذشته غار پیش می آورد. یکی آنکه با توجه به یافت شدن جمجمه پلنگی درون یکی از گودالهای غار و نبود هر گونه استخوان دیگری از پلنگ شاید غار مکان مورد احترامی بوده و همانند غار بابا جابر در آن مراسم آئینی انجام می شده است. احتمال دیگر اینستکه درون غار ماده مومیایی که معالج شکستگی استخوان و امراض دیگر بوده و مالکیت آن در اختیار شاهان قرار داشته یافت می شده زیرا نام دیگر کوه که سقزلو (دارنده سقز) است مؤید وجود ماده ای قابل تغییر و انعطاف مانند موم است که مومیایی به آن شباهت دارد و نزدیک منطقه قرارگیری غار و کوه چنگ الماس یافت می شود. بهر حال غار از گذشته های دور شناخته شده بوده و نام پر معنا و پر رمز خورشید بر آن بر فزون ارزشی آن دلالت دارد.

تاریخچه کوتاهی از غار : غار در سال 1330 توسط زنده یاد آقای اسدالله جمالی از پایه گذاران و پیشکسوتان ورزش کوهنوردی زنجان مورد شناسایی قرار می گیرد. سپس در سال 1331 کوهنوردان باشگاه نیرو و راستی به راهنمایی آقای اسدالله جمالی غار را مورد بازدید فنی قرار می دهند. وجود دهلیز سقف کوتاه چهار صد متری ورودی غار که باید نشسته از آن عبور کرد همیشه مانعی سر راه ورود به غار بوده و همین مشکل ورود سبب سالم ماندن غارسنگها از تاراج بازدید کنندگان بوده است. از سال 1365 به بعد غار توسط گروههای کوهنورد از همدان مورد بازدید مکرر قرار می گیرد و در این بازدیدها از کله پلنگ و اسکلت دو گوسفند و بقیه جاذبه های غار عکسبرداری می شود. و از همه برتر نقشه درون توسط یکی از گروههای بازدیدکننده غار ترسیم می شود سپس در سالهای بعد تصمیم به توریستی کردن غار گرفته می شود و با گشاد کردن دهلیز چهار صد متری ورودی به ابعاد (4×3) متر و اقدامات دیگر غار را به شکل امروزیش در می آورند.

 

ادامه مطلب

غار علی سرد که به غلط علیصدر نیز گفته می شود، شناخته شده ترین غار ایران است که هر ساله تعداد کثیری از ایرانیان را جهت بازدید به سوی خود می کشاند. به همین جهت مقاله زیر را با دو هدف، یکی پاسخگویی به ابهامات گردشگران و دیگر بحثی علمی در مورد چگونه نگهداری آبهای حاصل از بارندگی در درون غار و تبدیل چشمه های فصلی به چشمه های دائمی است که هدف اصلی نگارش می باشد.

غار علی سرد واقع در استان همدان که به فاصله دوازده کیلومتر از روستای گل تپه واقع در کنار جاده همدان به بیجار قرار دارد از نوع غارهایی است که فضای اولیه آن با نفوذ چشمه ای ماگمایی زایش یافته و آبهای اسیدی فرو رو حاصل از بارندگی کلیه غارسنگها و سقف کاملا افقی دوم آنرا ساخته اند. در سراسر دیوارها و کف غار هیچ غارسنگی پدیدار نیست و دلیل آن مملو بودن فضای غار از آب بوده است و سبب پر بودن فضای غار از آب به قرار زیر است :

مجرای آب چشمه "غار ساز" بنا به هر دلیلی نظیر زلزله و غیره بسته می شود و از آن به بعد آب حاصل از بارندگی در حوضه آبگیر غار که از طریق درزهای سطحی به فضای غار راه داشته اند درون غار جمع شده و فضای غار بدل به ذخیره گاه بزرگی از آب می شود. آب درون غار در سطحی که 340 سانتی متر بالاتر از سطح کنونی غار بوده ثابت می ماند. این سطح ایستابی برای صدها هزار سال ثابت می ماند و فعالیتهای "غار سنگ" سازی به علت وجود آب، صرف ساختن سقف ثانویه غار می شود. سقف افقی "غار سنگ" ساخته در سراسر غار به وضوح قابل دید است و در هیچ بخشی از سقف حتی عارضه چند سانتی متری که پایین تر از سقف ثانویه باشد به چشم نمی خورد. این سقف گرچه از نوع چکنده است، اما چکیده های بزرگ و زیبایی روی آن پدید آمده است و کل مجموعه زیر تاقدیس اصلی غار قرار گرفته اند در سراسر دیوارهای محصور بین سطح کنونی آب و سقف "غار سنگ" ساخته هیچ غارسنگی دیده نمی شود، که این خود مؤید ثابت ماندن سطح ایستابی برای زمانهای طولانی می باشد. اما بعد چه حادثه ای برای غار رخ می دهد؟

در سال های حکومت محمد شاه قاجار که جنبش قنات سازی بوسیله وزیرش حاجی میرزا آغاسی آغاز می شود، کانالی از بیرون به درون غار که حاوی منبع عظیمی آب بوده زده می شود و همین که کانال به آب می رسد حجم آبی حدود دویست هزار متر مکعب که حاصل هزاران سال آب ذخیره شده بوده بیرون زده و غار از آب تخلیه می شود. (البته خوانندگان ارجمند به تغییرات مکرر آب و هوا در طول دو میلیون سال گذشته توجه داشته باشند) روستاییان که از آب ذخیره غار محروم گشته بودند، دست به اقدام جدیدی می زنند، به این ترتیب که کانال خروجی آب را عمیق تر نموده و دیوار هر دو طرف کانال را برای استحکام بخشی به آن سنگچین نموده و کانال را تا کنار دریاچه اول ادامه می دهند و با ساختن زنبورک یا دریچه، جلو خروجی آب را گرفته، آب را تحت کنترل در می آورند و به علت آنکه آبهای فرو رو ناشی از بارندگی کافی نبوده با زدن جوی و کانال در بخشهای خارج از غار، آبهای بدون استفاده در زمانهای غیر کشاورزی را به درون غار هدایت نموده و برای اولین بار در ایران اقدام به ساخت سدی درون کوهی می نمایند. آثار سنگچین کانال آب درون غار در زیر آب قبل از توریستی شدن قابل مشاهده بود و اکنون بعضی از قسمتهای آن ممکن است قابل دید باشد.

 

 

آیا می توان از غارهای آبی ایران به مانند ذخیره گاه و سدی نهان برای نگهداری آب استفاده کرد و چشمه های فصلی را بدل به چشمه های دائمی کرد؟ به جواب سوال بعد از ذکر چند مثال خواهیم رسید. در مورد غار علی سرد این غار حاوی دویست هزار متر مکعب آب بوده که حدود دویست سال پیش تخلیه شده است. در مورد غار سراب به علت استحصال بی رویه از آب غار سطح ایستابی ظرف ده سال 160 سانتیمتر افت کرده است. در مورد غار "قوری قلعه" در زمانهای گذشته سطح ایستابی در حد تماس با لبه های بیرون آمده چکنده های "قارچی شکل" بوده است، اما نادرترین پدیده در مورد یکی از قناتهای ایران که در روستای "وسمق" از توابع شهرستان "رزن" نزدیک همدان است. وسمق قناتی دارد که از عجایب است. مقنی قنات در فاصله کمی از محل آفتابی شدن آب به منبع بزرگی از آب برخورد و به حفاری خاتمه داده و قنات را دایر نموده است سپس در زمانهای بعد طبق تحقیقات به عمل آمده از دانایان محل زلزله ای رخ می دهد و آوار حاصل از تخریب خانه های نزدیک قنات، وارد کانال قنات شده و جلو آب را سد کرده و آب راکد می شود. از آنجا که به علت شیب عمومی کف قناتها جهت راندن آب به بیرون کانال، جریان آب قناتها را با بستن مانع جلو آنها نمی توان راکد نمود و آب بالا می آید، بدین سبب کارشناسان قنات ساز از حادثه پیش آمده استفاده هوشمندانه ای به قرار زیر می نمایند. حدود دویست متر بالاتر از دهانه قنات چاهی به عمق حدود شش متر حفر نموده و با کندن کانالی مایل به آب جاری قنات رسیده و سپس با احداث دو اتاق مقابل هم در دو طرف کانال و ایجاد شکافهایی در کف آنها سیستمی برای مهار آب ایجاد کرده اند. به این ترتیب که سر چند تیرچه را بطور افقی داخل شکافها نموده و چند گونی پر از کاه را متکی به تیرها داخل کانال قرار می دهند و به این ترتیب جریان آب به بیرون را قطع و آب را راکد می کنند و سپس برای حدود ده روز به پاک کردن چوبها از گل و لای می پردازند. چرا آب قنات وسمق راکد می ماند؟ زیرا آب در مدت لایروبی در مجراهای بهم پیوسته آهکی جمع می شود. مساحت این مجراها بقدری زیاد است که فقط چند سانتیمتر به ارتفاع آب پشت سد افزوده می شود. البته این پدیده ای منحصر بفرد در بین قناتهای ایران می باشد. حال از نمونه های فوق در ذخیره سازی آب در چشمه هایی که در تشکیلات آهکی به بیرون می تراوند استفاده عملی نماییم. میدانیم غارهای آهکی در اثر نفوذ آبهای اسیدی به درون گسل ها و شکافها و درزهای کوههای آهکی پدید آمده اند و بسته به درجه خلوص آهک و شرایط آب و هوایی صدها هزار سال پیش آب اسیدی آهک را در خود محلول نموده و از طریق چشمه های موجود در بخشهای پایین تر، به بیرون حمل نموده است و تداوم آن طی هزاران سال سبب پیدایش فضاهای تهی درون کوهها گردیده است بعضی از این فضاها به فضای بیرون راه یافته و غاری را تشکیل داده و بعضی دیگر امکان راهیابی به بیرون را نیافته اند. آبهای فرو رونده و حاصل از بارندگی تحت اثر جاذبه به درون کوهها جاری شده و در فضاهای تهی درونی ذخیره گردیده اند که نمونه های عینی آن غارهای ذکر شده می باشد. خروجی آب بعضی از این غارها در حد تعادلی بوده و به همین جهت نمی توانند آب را برای مدت طولانی در خود ذخیره نمایند این چشمه ها در زمانهای پرآبی آبدهی فراوان داشته و در ماههای کم آبی، خشک می شوند مانند چشمه "غربال بیز" نزدیک مهریز یزد.

 

با توجه به اینکه ایران بر روی کمربند کم آب کره زمین قرار گرفته باید هر قطره باران را که فرود می آید، نگهداری و ذخیره نمود تا بتوان به زندگی صفا و خرمی بیشتری داده و زمینهای خشک را بدل به مزارع سبز نمود. دخیره سازی آب درون کوهها تا امروز هرگز مورد توجه قرار نگرفته است. بهترین و تنها راه تبدیل چشمه های فصلی به چشمه های دائمی از یک طرف و جلوگیری از هدر رفتن آب چشمه های دائمی در ایام فراوانی آب و ماههای غیر کشاورزی این است که ارتفاع خروجی این چشمه ها را بالا آورده و در ایام غیر کشاورزی از خروج آب از چشمه ها جلوگیری نمود. برای این کار کافی است خروجی اصلی آب را شناسایی نموده و با کشیدن دیواری بتونی و قرار دادن دریچه ای کشویی در دیوار، آب را درون مجاری و فضاهای تهی در درون کوه حفظ نمود و در مواقع مصرف حداقل برابر آب نگهداری شده از چشمه آب اضافی گرفت. اختلاف سطح پدید آمده از طریق انباشت آب به طور خود به خودی میزان آبدهی چشمه را بالا خواهد برد با اجرای این تکنیک می توان سالانه پنجاه هزار متر مکعب در غار سراب ذخیره کرد. در مورد قنات وسمق یا سراب بیستون در کرمانشاه این میزان آب چندین برابر خواهد بود.

مصطفی سلاحی

 

کوهمره سُرخي منطقه‌اي است کوهستاني و جنگلي در ميانه سه شهر شيراز، کازرون و فيروزآباد. آخرين شاخه جنوبي جبال زاگرس به شمار مي‌رود. محل زيست طوايف کوه‌نشين متعددي است که مهم‌ترين آن‌ها «سُرخي» است. (در گويش محلي «سُهري» گفته مي‌شود.) ايل سُرخي مشتمل بر شش طايفه است به اسامي ناصرو، بُگي، دهدار، جهين، جبارزار، شکره.

 

 

ادامه مطلب

قوری قلعه؛ بزرگترین و شگفت انگیز ترین غار آبی آسیا

کرمانشاه - غار قوری قلعه بزرگترین و شگفت انگیز ترین غار آبی آسیا در 86 کیلومتری شهر کرمانشاه در مسیر جاده پاوه و در شمال شهر جوانرود واقع است.

 

 

به گزارش خبرنگار مهر در کرمانشاه، این غار که هم اکنون به عنوان یکی از مطرح ترین جاذبه های گردشگری استان کرمانشاه وغرب کشورمحسوب می شود، طبق نظر کارشناسان بزرگترین غار آبی آسیا و طولانی‌ ترین غار آبی ایران است.

ادامه مطلب