گروه کوهنوردی کوهیاران پارس ـ شیراز

 جبــــــــار ( شکارچی) Orion :

این صورت فلکی زیبا که پاییز و زمستان بسیار خودنمایی می کند در قسمت جنوب آسمان قرارگرفته است شکل آن درنظر عموم به بادبادک شبیه است که البته چندان هم اشتباه نیست اما نکته قابل توجه آن است که این تصویر بادبادک گونه تنها قسمتی از این صورت فلکی عظیم است.(تصویر18) برای یافتن این صورت فلکی کافی است در پاییز و زمستان به ناحیه جنوب- جنوب غربی آسمان نگاه کنید.

رجل الجبار و ابط الجوزا دو ستاره پرنورآن هستند . رجل الجبارهفتمین ستاره پرنور آسمان به لحاظ روشنی ظاهری است و در واقع درخشنده ترین ستاره کهکشان ما است. فاصله  آن از ما در حدود 500 سال نوری است و چنانچه در محل کنونی خورشید قرارمی گرفت نورانیت آن به حدود 21000 سال نوری می رسید. رجل واژه ای عربی به معنای پا ، پای شکارچی را مشخص می کند. ابط الجوزا به رنگ نارنجی روشن است و زیر بغل شکارچی را نشان می دهد. قطر ابط الجوزا تقریبا 800 برابر قطر خورشید است.

بین ابط الجوزا و رجل الجبار سه ستاره از قدر دوم قراردارند که کمربند جبار را ترسیم می کنند.

شیء بسیار جالب توجهی در شمشیر جبارقراردارد. و با چشم برهنه به صورت ستاره ای مه آلود دیده می شود. این توده ابری در حقیقت همان سحابی جبار است که حاوی توده ای عظیم از گاز و غبار که در حالت انگیزش دائمی هستند و جرم آن به 1000 برابر جرم خورشید می رسد. این سحابی به کمک نور ستاره θ – جبار که در نزدیکی مرکز این ابر وسیع قراردارد دیده می شود. در تصویر 20 می توانید این توده مه آلود راببینید.

تصاویر زیر تصاویر واقعی از سحابی جبار هستند که توسط تلسکوپهایی خارج از جو زمین ثبت گردیدند.

افسانه جبــــار:

جبار لاف آن زد که هیچ جانوری نمی تواند بروی چیره شود. او جان خود را برسر این لاف گذاشت و عقربی که ژوپیتر فرستاده بود آنرا کشت . قلب الهه دیانا به حال او سوخت و اورا به آسمان برد و در مکانی دور از عقرب قرارداد. ( به دوری نیمی از آسمان ، در فصل های آینده بهتر متوجه تفاوت مکانی این دو صورت فلکی خواهید شد.)

جوزا ( دوپیکر ، توامان) Gemini :

راس پیکر پیشین و راس پیکر پسین ، دو ستاره روشن این صورت فلکی هستند. ستاره راس پیکرپسین غولی است از قدر اول، راس پیکرپیشین اندکی کم سوتر است. درنامگذاری علمی راس پیکر پسین ستاره پرنورترβ وراس پیکرپیشین α جوزا نامیده می شود. این دو ستاره هر چند به ظاهر در گوشه ای از آسمان همسایه هستند اما در حقیقت از یکدیگر بسیار دور هستند.

این صورت فلکی در سمت چپ جبارقراردارد و با توجه به دو ستاره پرنورش یافتن آن بسیار آسان است. البته روش دیگر برای یافتن آن استفاده از دب اکبر است بدین ترتیب که ازامتداد سها و عناق دب اکبر به طرف آبریزآن وارد میشویم و آنرا در جهت قطری ادامه دهیم تا به ستاره β- جوزا برسیم. ( تصویر26)

فصل دوم قسمت اول

 در این فصل به شناسایی صورتهای فلکی فصل زمستان می پردازیم و امید است که پس ازپایان این فصل بتوانیم به آسانی این صورتهای فلکی را بیابیم.

 برساوش ( پرسه ئوس – برنده سر غول ) Perseus:

این صورت فلکی را می توان در نزدیکی سمت الراس یافت . در این صورت فلکی ستاره واقعا پرنوری وجود ندارد. اما ستاره β- برساوش شایان توجه است. این ستاره از نوع گرفتی (کسوفی ) به حساب می آید.β– برساوش ( راس الغول یا سر غول ) در واقع از دو ستاره تشکیل شده است. یکی بزرگ وکم نورونسبتا سرد و دیگری نورانی ، کوچک و داغ که به فاصله 18 میلیون کیلومتر از یکدیگر به دور گرانیگاه مشترکشان می گردند. صفحه مدار آنها با شعاع دید از زمین زاویه 8 درجه می سازد. هر دو روز و 21 ساعت یکبار ستاره کم سوتر همدم پرنورتر خود رامنکسف می کند و روشنی ظاهری مجموع به ⅓ مقدار عادی کاهش می یابد.لازم به ذکر است که گرفت همدم کم نور توسط ستاره پرنور فقط کاهش اندکی را در روشنی سبب می شود.(در تصویر1- β- برساوش مشخص است.)

در تصویر زیر ستاره α-برساوش به نام mirfak و ستاره β آن به نام راس غول کاملا مشخص است.

برای یافتن این صورت فلکی کافی است ذات الکرسی را بیابید وچنانچه ستاره راس ضلع بازتر آنرا به طرف جنوب ادامه دهید نخستین صورت فلکی که به آن می رسید برساوش است .( تصویر4) در حقیقت این صورت فلکی به گونه ای در آسمان قرارگرفته است که گویی در زیر پای ذات الکرسی جای دارد و بازوی کهکشان راه شیری نیز پس زمینه آن می باشد. فلش سبز رنگ پایینی محل ستاره سرغول را نشان میدهد.

افسانه برساوش :

طبق اساطیر برساوش شخصیت افسانه ای است که آندرومدا دختر زیبای کفئوس (قیفاوس) و کاسیوپه ( ذات الکرسی) را از دست غول نجات می دهد و با جادوی خود غول را به سنگ تبدیل می کند.

ارابه ران (ممسک العنان) Auriga :

این صورت فلکی به شکل 5-ضلعی است . در واقع فقط چهار تا ازاین 5 ستاره ها به ارابه ران تعلق دارند.ستاره پنجم ، β-ثور است که متعلق به صورت فلکی ثور یا گاو است. ستاره عیوق یا بزبان پرنورترین ستاره این 5 ضلعی ، از حیث روشنی ظاهری در جمع همه ستارگان مرتبه پنجم دارد.ارابه ران را معمولا چون مردی تصور می کنند که ماده بزی به دست دارد و ستاره عیوق نشان دهنده قلب بز است. اعراب به مثلث کوچکی از سه ستاره که نزدیک به عیوق است بزغالگان می گویند.(تصویر6)

این صورت فلکی تقریبا در حد فاصل میان جبار و جدی ( ستاره قطبی در صورت فلکی دب اصغر) جای دارد. شکل پنج ضلعی آن و نیز روشنی عیوق ( با قدر ظاهری 2/0 ) به تشخیص این صورت فلکی بسیار کمک می کند. در تصویر 7 دب اصغر و جبار در دایره زرد و ارابه ران در دایره سبز مشخص گردیده است که با استفاده از فلشهای ترسیم شده به آسانی می توانید ارابه ران را بیابید.

در تصاویر ذیل ارابه ران را بیابید(؟)

آشنايي با صورت هاري فلكي

فصل اول:

طبيعت آسمان شب از ديربازبا آن حس غريب و هياهوي خاموشش آنچنان مجذوب كننده بوده است كه افراد زيادي را به كنكاش در وجود خود واداشته است . شايد اگر كنكاش گذشتگان نبود يا آن حس غريب ويا فراتر از هر سخن قدرت تخيل و نبوغ ذاتي انسان ، امروز آسمان با تمام ستاره هايش همچون پازلي بي مفهوم بود كه تنها لذت آن برق ستاره هايش مي بود.

اما اتصال مناسب ستاره ها و تولد صورت هاي فلكي باعث شد كه انسان بتواند از اين طبيعت دور بهترين استفاده را ببرد.يكي از كاربردهاي صور فلكي ، جهت يابي به كمك آنهاست . براي يك جهت يابي صحيح ابتدا نياز است كه صورت هاي فلكي را بشناسيم و بتوانيم آنها در هر شرايطي تشخيص دهيم.

امروزه ستاره جـدي در صورت فلكي دب اصغرستاره قطبي آسمان ما به شمار مي آيد. ( 5000 سال پيش α- تنين ستاره قطبي بوده است.) ستاره قطبي درصورت فلكي دب اصغر به گونه اي قرار گرفته است كه گويي در راس قطب كره سماوي مي باشد.براي يافتن اين ستاره مي توان از صورتهاي فلكي ديگري كمك گرفت. علاوه بر دب اكبر پنج صورت فلكي ديگر وجود دارد كه هميشه در اطراف ستاره قطبي قرار گرفته اند كه عبارتند از : تنين ، قيفاوس ، ذات الكرسي ، زرافه ، سياهگوش .

در اين فصل بررسي صورتهاي فلكي مهم دور قطبي مي پردازيم و سعي مي كنيم كه تصوير آنها را به خوبي به خاطر بسپاريم.

تصویر فوق صورتهای فلکی دور قطبی را به ما نشان می دهد، ازمیان این صورتهای فلکی دب اکبر و ذات الکرسی بهترین گزینه برای یافتن ستاره قطبی می باشند.تصوير زير به نحو بهتري شكل واقعي آنهارادر آسمان شب نشان می دهد.

دب اصغر (خرس کوچک): Ursa Major

ستاره قطبی یا جدی در حقیقت ستاره α صورت فلکی دب اصغراست . در تصویرزیر به خوبی می توانید این ستاره را بیابید. این ستاره تنها ستاره ای است که دقیقا در راس کره سماوی قراردارد.راس کره سماوی در حقیقت معادل با نقطه شمال جغرافیایی کره زمین است چراکه در یک امتداد قرار دارند و به همین علت است که این ستاره از دیرباز از اهمیت زیادی برخوردار بوده است.

شکل صورت فلکی دب اصغر مشابه با دب اکبر و شبیه به آبریز یا ملاقه ای کوچک می باشد و شباهت چندانی به خرس ندارد.در تصویر زیر به خوبی این صورت فلکی را نشان داده است.

بعد از جدي پر نورترين ستاره دب اصغر ، β – دب اصغر است .( در تصوير فوق ستاره اي  كه درقسمت سر آبريز به رنگ طلایی است.)  پنج ستاره ديگر اين صورت فلكي جلوه كمتري دارند و كم سوترمي باشد. ( قدر ظاهري β 2/2 است اين در حالي است كه قدرپنج ستاره ديگر دب اصغر از 4 هم كمتر است. )

اين صورت فلكي نيز به علت گردش زمين درفصل هاي مختلف به صورتهاي زير ديده مي شود.

ستاره قطبي يا جدي  مرجع تشخيص مسير شمال مي باشد، بدین ترتیب که شمال جغرافيايي با فرود آوردن خطی قائم از جدي برافق مشخص مي شود. نقطه اي كه در آن خط قائم دايره افق را قطع مي كند شمال جغرافيايي است. اگر به گونه اي حركت كنيم كه ستاره قطبي هميشه در مقابل ما قرارداشته باشد آنگاه درجهت شمال گام برمي داريم.

شورای مرکز تقویم دانشگاه تهران وابسته به موسسه ژئوفیزیک اعلام کرد: در روز جمعه 11 مرداد 1387 خورشیدگرفتگی رخ خواهد داد.

به گزارش مهر، این گرفتگی در بخش کوچکی از شمال کانادا و جزایر شمالی آن، شمال گرینلند، شمال و نواحی مرکزی روسیه، غرب مغولستان، نواحی مرکزی چین به صورت کلی دیده می‌شود

خورشید گرفتگی در مناطق شمال شرقی ایران نسبت به دیگر مناطق کشور طولانی‌تر است و بخش وسیع‌تری از قرص خورشید پوشیده می‌شود. توجه به این نکته لازم است که مشاهده مستمر خورشید گرفتگی به بینایی آسیب می‌رساند و برای این کار، استفاده از صافی‌های مناسب ضروری است.